برآمد دگرباره آواز رود * دگرگونه‌تر ساخت بانگ سرود همان سبز در سبز خوانى كنون * برين‌گونه سازند مكر و فسون در برهان قاطع نام سى لحن ، كه باربذ براى بزم خسرو پرويز ساخته ، مسطور است ، و با مختصر اختلافى نام آنها در خسرو و شيرين نظامى نيز ضبط است . ثعالبى اختراع خسروانيات را بباربذ نسبت داده ، و گويد : در اين زمان هم مطربان در بزم ملوك و ساير مردمان مينوازند . در واقع كلمه خسروانى بر يك دستان اطلاق نمىشده است . عوفى « 1 » از نواى خسروانى نام برده است و ظاهرا مرادش همان هفت « دستگاه شاهانه » است ، كه مسعودى آن را « الطرق الملوكيه » ناميده است « 2 » . مطابق روايتى ، ديگر ، باربذ براى بزم خسرو 360 دستان ساخته بود ، چنان كه هر روز دستانى نو مينواخت ، و قول او « براى استادان فن قانون مطابق بشمار ميرفت و ديگران همه خوشه‌چين خرمن ذوق او بودند » . بنابر آنچه گذشت ، دستگاه‌هاى موسيقى منسوب بباربذ مركب از هفت خسروانى « 3 » ، سى لحن « 4 » ، و 360 دستان بوده ، كه با ايام هفته « 5 » ، و سى روز ماه ، و سيصد و شصت روز سال ساسانيان ، تناسب داشته است ؛ خمسه مسترقه را بشمار نياورده‌اند . در ديوان منوچهرى و بسى از نويسندگان ايران اسامى بسيار از آوازهاى موسيقى ميبينيم ، ولى از هيچيك آنها معلوم نميتوانيم كرد ، كه آيا مقصود

--> ( 1 ) - برون ، مجله پادشاهى ، 1899 ، ص 54 و بعد . ( 2 ) - مروج ؛ 8 ، ص 90 . ( 3 ) - اختراع خسروانى را به نگيسا Nighisa ، كه يكى ديگر از رامشگران عهد خسرو پرويز است ، و نظامى گنجوى و خواجه سلمان و بعضى نويسندگان ديگرى ذكرى از او كرده‌اند ، نسبت داده‌اند ؛ ر ك برهان قاطع . ( 4 ) - كلمه لحن عربى است و اصل پهلوى آن را متأسفانه نميدانيم . ( 5 ) - اين نيز دليل است ، بر اينكه در تقويم زردشتيان عهد ساسانى هفته مجهول نبوده است . مقايسه شود با ص 193 ، يادداشت 2 و ص 424 ، يادداشت 6 .